Dlaczego współczesne chrześcijaństwo w swoich tradycyjnych, instytucjonalnych przejawach tak bardzo różni się od dynamizmu, prostoty i pełnej jasności Kościoła apostolskiego? Czytając Dzieje Apostolskie, widzimy ruch pełen mocy Ducha Świętego, oparty na bezpośredniej relacji z Bogiem i głębokim zrozumieniu proroctw. Kiedy jednak patrzymy na późniejszą historię Kościoła, napotykamy skomplikowane rytuały, polityczne sojusze, hierarchię wzorowaną na rzymskim imperium oraz kult pośredników.
Co wydarzyło się po drodze? Odpowiedź kryje się w dramatycznym, historycznym procesie, który można nazwać odcięciem korzeni. Kościół, odrzucając swoją pierwotną, żydowską tożsamość, nie tylko stracił właściwy klucz do interpretacji Pisma, ale przede wszystkim otworzył drzwi dla pogańskich wpływów, które na stulecia zniekształciły czystość Ewangelii.
Pierwszy Kościół był rdzennie żydowski. Jezus był żydowskim Mesjaszem (Masziachem), apostołowie żyli i myśleli w kontekście hebrajskich pism, a pierwsi poganie dołączający do wspólnoty wiedzieli, że zostają „wszczepieni” w obietnice dane Izraelowi. Jednak wraz z upływem dziesięcioleci i napływem nacji pogańskich, w sercach nowych liderów zaczęła kiełkować niebezpieczna pycha, przed którą tak usilnie ostrzegał apostoł Paweł w 11. rozdziale Listu do Rzymian.
To doprowadziło do sformułowania tzw. teologii zastępstwa (supresjonizmu). Zgodnie z tą doktryną, z powodu odrzucenia Jezusa przez większość narodu żydowskiego, Bóg miał rzekomo na zawsze odrzucić Izrael, a wszystkie obietnice, błogosławieństwa i proroctwa przenieść na nową, pogańską instytucję – Kościół. Przekleństwa i kary pozostawiono fizycznym potomkom Jakuba, natomiast chwałę i dziedzictwo przypisał sobie rzymski system.
Ten duchowy i teologiczny zabieg zrodził katastrofalne skutki. Odcinając się od Izraela, Kościół odciął się od soków żywotnych oliwnego drzewa, z którego wyrastał.
W badaniach nad tym przełomowym momentem historii zbawienia nieoceniony wkład ma prof. Anders Gerdmar. Ten wybitny teolog i biblista cofa się w swoich analizach do korzeni kryzysu, pokazując, jak odrzucenie hebrajskiej tożsamości zrodziło instytucjonalnego potwora.
Kiedy Kościół przestał postrzegać siebie jako pielgrzymujące „zgromadzenie powołanych” (ekklesia), zakorzenione w przymierzach Izraela, zaczął szukać nowej tożsamości. Zamiast na autorytecie Słowa Bożego i dynamizmie Ducha, zaczął budować swoje ziemskie imperium na wzór świeckiego, pogańskiego Rzymu.
Miejsce biblijnych starszych i sług zajęli urzędnicy i hierarchowie posługujący się rzymskim prawem i tytułami zaczerpniętymi wprost z pogańskiego kultu państwowego (jak choćby Pontifex Maximus – Najwyższy Kapłan). Przebudzenie i wolność pierwszych wieków zostały zastąpione przez polityczną dominację, przymus religijny i triumfalizm, który nie miał nic wspólnego z cichym i pokornym Królem, jadącym na osiołku do Jerozolimy.
Utrata hebrajskiego fundamentu myślenia pozbawiła chrześcijan naturalnego systemu odpornościowego przeciwko bałwochwalstwu. W mentalności semickiej, opartej na Torze, Bóg jest absolutnie jedyny, transcendentny, a oddawanie czci jakiemukolwiek stworzeniu lub posągowi było największą ohydą.
Gdy jednak chrześcijaństwo zostało całkowicie zhellenizowane i spoganizowane pod płaszczykiem rzymskiej religii państwowej, dawne nawyki pogańskich mas zaczęły masowo przenikać do wnętrza Kościoła. Ponieważ ludzie wychowani w kulcie wielu bóstw nie potrafili odnaleźć się w radykalnym chrystocentryzmie, system rzymski poszedł na kompromis:
W ten sposób czysta, nowotestamentowa wiara została obudowana grubą warstwą pogańskich wierzeń i rytuałów, które zdominowały myślenie milionów ludzi na kolejne stulecia.
Dzisiejsze wołanie o reformację i powrót do dynamizmu Kościoła apostolskiego nie może ignorować prawdy o naszych korzeniach. Jeśli chcemy oglądać Kościół pełen mocy, musimy odrzucić dziedzictwo pogańskiego Rzymu – jego instytucjonalny triumfalizm, kult pośredników i teologię zastępstwa.
Bóg nie złamał swojego przymierza z Izraelem, a Jego obietnice są nieodwołalne (Rz 11:29). Zrozumienie żydowskiego kontekstu Ewangelii, nauczania Jezusa oraz pism apostolskich przywraca wierzącym właściwą perspektywę. Pozwala zobaczyć Jezusa takiego, jakim jest naprawdę – jako jedynego pośrednika, Arcykapłana i Lwa z pokolenia Judy. Tylko poprzez powrót do tak zdefiniowanej, czystej biblijnej prawdy możemy zerwać z pogańskimi naleciałościami tradycji i wejść w pełnię wolności, jaką zaplanował dla nas Bóg.
